Denkwerk. Kunstenaars en filosofen

Zevenentwintig kunstwerken en even zoveel filosofen die bij het kunstwerk passen: het is een heldere opzet voor een materie die niet bekend staat om haar klaarheid en bevattelijkheid. Esthetica is de tak van de filosofie die zich bezighoudt met de studie van de waarneming in de kunsten, met begrippen als schoonheid, waarheid, nabootsing en expressie, of zoals de auteurs het zo mooi verwoorden in hun inleiding: het is de bedoeling niet enkel omheen het kunstwerk lopen, niet enkel informatie op te doen over de kunstenaar en zijn werk, maar ‘er omheen te denken’ om beter te kunnen oordelen. De geselecteerde werken zijn geen illustraties bij een theorie, maar zijn gekozen als een verrijking van zowel beeld als theorie. De twee zijn aan elkaar gekoppeld om ‘elkaar uit te leggen’, om méér prijs te geven dan op het eerste gezicht blijkt. En dan kan het gaan over wat we voelen, herkennen, over wat ons aantrekt of afstoot, over wat een Brillo-doos tot kunst maakt of wat een schilder beter kan ‘uitleggen’ in één beeld dan een meteoroloog in honderd woorden. De kunstwerken komen uit de 20ste en 21ste eeuw, terwijl de filosofen gekozen zijn van Plato tot Haraway, maar met de nadruk op de voorbije twee eeuwen. Sommige theorieën schuiven moeiteloos bij het kunstwerk aan, andere vragen meer inspanning van de lezer/kijker. Kies ‘The Weather Project’ van Olafur Eliasson, die magische zonsondergang in 2003 in de mistige turbinehal van Tate Modern, en je ziet de zon van de Egyptenaren of Stonehenge. Je voelt het wonder van het licht en de volmaaktheid van de cirkel en hoe het zinnelijke en immateriële versmelten. Je bent helemaal mee met de bekommernis van christelijke denkers over de (dubieuze) rol van kunst bij de verering van God. De koppeling van Serrano’s ‘Immersion (Piss Christ)’ aan de hermeneutiek van Hans-Georg Gadamer is dan weer goed en dapper geprobeerd, maar vraagt om een volgende ronde, zoals ook de auteur zelf aangeeft. 

Beeldende kunst is een manier om de werkelijkheid te benaderen en er desgewenst greep op te krijgen. Met behulp van de taal van filosofen probeert “Denkwerk” op zijn beurt greep op het kunstwerk te krijgen. Ondanks dat de auteurs er alles aan doen om hun boek toegankelijk te houden voor een breed publiek is enige notie van kunst en filosofie wel handig om het “denkwerk” te kunnen waarderen.