Tijd van dwang

Over ‘Tijd van dwang’ , het boek over zijn grootvader Cel, noteert Peter Mangel Schots (schrijversnaam van Peter Mangelschots): ‘Jaren geleden begon ik zijn dagboek door te nemen. Ik had het altijd als een kostbaar bezit beschouwd, maar ik had er nog geen letter van gelezen. Toen ik het eindelijk opensloeg, las ik in één ruk een derde ervan uit. Ik moest stoppen, overweldigd dor de onverwachte nabijheid van  mijn grootvader. (…) Ik wist meteen dat ik met dat dagboek iets moest doen, maar dat het nog niet het juiste moment was. Ik moest er de tijd voor hebben en de kunde verwerven, eerst andere boeken schrijven om mijn schriftuur te trainen, mijn geest te oefenen.’ (p. 25-26) Het boek wordt nadrukkelijk als ‘roman’ gepresenteerd. Mangel Schots beweegt zich als auteur binnen het grensgebied van waar fictie en non-fictie in elkaar vervlochten raken. Met als leidraad het dagboek dat zijn grootvader bijhield toen hij tijdens WOII verplicht werd tewerkgesteld in Duitsland en waaruit meerdere passages worden opgenomen, telkens met aanduiding van de datum waarop een of andere gebeurtenis zich heeft voorgedaan, schrijft Mangel Schots zijn grootvader naar zich toe. De lezer heeft het snel door: hier spreken de feiten voor zichzelf, hier zegt het verhaal over kou, honger en verlangen alles. Of, zoals zijn moeder zegt als zij uiteindelijk ook zelf hert dagboek van haar vader heeft gelezen: ‘Ik heb nooit geweten dat hij zo heeft afgezien.’ (p. 205) En al heel opvallend bij dit alles: het dagboek eindigt abrupt bij de terugkeer van Cel: ‘Hij komt thuis en daarmee is wat hij wilde vastleggen ten einde. Het verhaal van zijn dwangarbeid is bewaard. De rest van zijn leven heeft hij met zijn familie kunnen delen, maar die tweeënhalf jaar moesten van de vergetelheid worden gered. (p. 291) Als in 2020 de coronapandemie ons land tot een ‘gevangenschap’ veroordeelt, ziet Peter Mangel Schots daarin de parallellie met wat zijn grootvader heeft moeten doorstaan. De dubbelheid in de beweging – van de oorlogsjaren toentertijd tot de pandemie van kortgeleden- maakt ‘Tijd van dwang’ tot een boeiend en intrigerend geheel. Mangel Schots wikt en weegt (‘altijd blijft de twijfel over de correctheid van mijn grootvaders verhalen. Wat heeft hij willen bewaren en waarom?’ – p. 214), hij roept zichzelf tot de orde (‘wat is er waar van wat ik heb geschreven? De tijd is een piraat die het geheugen kaapt en geen gevangenen neemt. (…) Als de feiten ontbreken gaat de verbeelding met me aan de haal.’ – p. 75)  Het zijn overpeinzingen die de eerlijkheid en openheid waarmee Mangel Schots zijn grootvader heeft benaderd, alleen maar sterker uit de verf doen komen.