Diarmaid MacCulloch publiceerde in 2003 ‘Reformation: Europe's House Divided 1490–1700’, dat twee jaar later in het Nederlands vertaald werd door Huub Stegeman als ‘De Reformatie. Het Europese huis verdeeld 1490-1700’ (Het Spectrum, 2005) en dat nu, twee decennia later, een ongewijzigde herdruk krijgt bij Uitgeverij Omniboek.
MacCulloch is een gerenommeerde Britse historicus en professor-emeritus kerkgeschiedenis aan Oxford University. Hij schreef onder andere ook ‘De geschiedenis van het Christendom’ (Het Spectrum, 2009) en recent het vooralsnog niet vertaalde ‘Lower than the Angels: A History of Sex and Christianity’ (2024) en presenteerde ook tv-documentaires over kerkhistorische thema’s, waaronder ‘Sex and the Church’ (BBC 2, 2015).
In het meermaals bekroonde ‘De Reformatie’ reconstrueert MacCulloch hoe de Reformatie Europa verscheurde met gevolgen tot op vandaag, want stelt hij in de inleiding ‘een goed begrip van het moderne Europa is onmogelijk zonder een gedegen inzicht in deze zestiende-eeuwse omwentelingen in het Latijns christendom’. Onder Reformatie in de westerse kerk begrijpt hij dan alle hervormingen die streefden naar een herstel van het oorspronkelijke Latijnse christendom, dus zowel de Reformatie als de Contrareformatie. De secularisatie deed de verschillen in het gebied van het westerse christendom en zijn buiten-Europese invloedssferen niet verdwijnen. Aan elkaar tegengestelde reformatorische en contrareformatorische denkwijzen blijven aanwezig in het buiten-Europese christendom.
MacCulloch ordent zijn lijvige corpus in drie delen. Deel 1 beschrijft hoe in de tot dan toe gemeenschappelijke Europese cultuur in de jaren 1490-1570 nieuwe geluiden (Erasmus, Luther, Zwingli, Calvijn, Ignatius van Loyola) klinken, die in sommige gevallen tot een scheiding leidden, en hoe dat het concilie van Trente er niet in slaagde de religieuze eenheid te herstellen. Deel 2 behandelt het gedeelde Europa in de jaren 1570-1619. Het is de periode van het zich ingraven in een religieuze identiteit en geloofssysteem door de afzonderlijke kerken en de mislukking om een verenigde Latijnse en ‘katholieke – in zijn betekenis van ‘algemene’ of ‘universele’ – kerk te herbouwen. Deel 3 onderzoekt dan hoe de reformaties de leefpatronen transformeerden en doorwerkten in de opvattingen over de tijd, de dood en het bovennatuurlijke en over liefde en seks en uiteindelijk in het denken, dat in de Verlichting geloofssystemen gebaseerd op een heilig boek begon te verwerpen. De auteur trekt tot slot lijnen naar de actualiteit en schreef in 2003 dat de VS en Europa elkaar steeds slechter zullen begrijpen als gevolg van hun anders omgaan met de reformatorische erfenis.
MacCulloch’s opzet blijft ambitieus en hij is op zijn best inzake de grote verbanden. Het boek en zijn vertaling zijn twee decennia oud en inmiddels stond het onderzoek niet stil. Daar wordt ook in de Nederlandstalige literatuurlijst over de Reformatie geen melding van gemaakt. Onvermijdelijk dat in een werk van die omvang een fout insloop: de Antwerpse Polyglot-Bijbel van Benito Arias Montano situeert zich in de 16de en niet in de 17de eeuw.
Zwart-witillustraties en kaarten in de tekst, katernen met zwart-witafbeeldingen en achteraan een appendix, noten, literatuursuggesties en een register vervolledigen deze belangrijke synthese over de Reformatie, die door Omniboek terecht werd heruitgegeven.