De Wereld van Gerard van Honthorst

De curator oude schilderkunst en dito tekeningen van het Centraal Museum in Utrecht, dr. Liesbeth M. Helmus, liet recent bij de Zwolse uitgeverij W BOOKS een nieuw boek over de Noord-Nederlandse kunstschilder Gerard van Honthorst (Utrecht, 1592 - Utrecht 1656) uitgeven.  Deze begaafde kunstschilder behoort de zogenaamde Utrechtse caravaggisten. Hij leefde deels in een stad waarin de cultuur toen hoog stond aangeschreven, maar zocht evenzeer steden op die op dit gebied tot de top in Europa behoorden. Zijn oeuvre van honderden schilderijen en tekeningen behoort tot het hoogtepunt van de kunst uit de zeventiende eeuw, de zogenaamde ‘Gouden Eeuw’ van de noordelijke Nederlanden. Hij verwierf zelfs internationale faam, mocht Rubens ontvangen en kreeg opdrachten van wereldleiders en kerkvorsten. Over hem en zijn kunst verscheen al menig artikel en boek, maar wat kunsthistorica Helmus brengt overtreft alle voorgaande publicaties Gerard van Honthorst. De indrukwekkende, lijvige uitgave, met harde kaft, vertelt in een zestal hoofdstukken het levensverhaal van Gerard van Honthorst. Zij behandelt hem en zijn oeuvre terecht chronologisch. We reizen met hem mee vanuit Utrecht naar Rome, keren terug naar zijn geboortestad en gaan naar Londen en Den Haag. Leuk is dat de auteur niet alleen Van Honthorst en zijn werk uitvoerig bespreekt, toelicht en ons er stilistisch in wegwijs maakt, maar dat ze eveneens ook aandacht heeft voor het milieu waarin hij leeft, hoe de steden er toen uitzagen en hoe mecenassen werken bestelden. Het vlot geschreven verhaal is veel meer dan een biografie en een oeuvrecatalogus. En dat deze uitgave monumentaal kan worden genoemd, bewijst alleen al het aantal bladzijden, meer dan driehonderd. Een op en top wetenschappelijke publicatie met eindnoten per hoofdstuk, veel vergelijkingsmateriaal en een uitgebreide bibliografie achteraan. Dat zo’n uitgave uiteraard niet zonder beeldmateriaal kon, lijkt logisch. En dat is er in overvloed. De vele hoofdstukken in de zes delen zijn rijkelijk verlucht, niet alleen met schilderijen en tekeningen van de grootmeester, maar evenzeer met afbeeldingen die de tekst ondersteunen en met vergelijkingsmateriaal. Ze zorgen ervoor dat we op een aangename manier kunnen kijken en genieten van zijn werk. De variatie aan foto’s, op de juiste bladzijde gedrukt met een goed onderbouwd onderschrift kunnen we zeker appreciëren. Het geheel vormt een fraai uitgegeven, kloek naslagwerk over een belangrijke schilder. Het boek sluit af met, zoals gezegd, een bibliografie maar ook met een catalogus van Honthorsts tentoongestelde werken in het Utrechts Centraal Museum. Een tentoonstelling die nog tot 13 september 2026 loopt. Het gaat om een fotomozaïek met telkens een korte technische beschrijving (titel, formaat materiaal, bewaarplaats, …).  Deze uitgave is dus in het geheel ook een boeiend kijkboek, waarbij de afbeeldingen aanzetten tot het lezen van de bijhorende thema’s. Het boek kan als een topwerk van wetenschappelijk onderzoek worden omschreven, een standaardwerk over kunstschilder Gerard van Honthorst en zijn oeuvre. In feite verdient iedere kunstenaar van faam zo’n publicatie. Auteur en uitgever brachten samen een keurig standaardboek over deze meester op de boekenmarkt.