De Franse onderzoeker en journalist Frédéric Martel (1967) besloot met onze zelfverklaarde vijanden in gesprek te gaan. Hij reisde de wereld rond en sprak met zo’n 1900 politieke en strategische sleutelfiguren.
We zitten midden in een wereldoorlog van ideeën — de ideeëngeschiedenis is Martels lievelingsonderwerp. Van Rusland tot de Verenigde Staten, van China tot Iran, van het Midden-Oosten tot het mondiale zuiden vallen mensen ‘het Westen’ aan. Ze proberen Europa uit elkaar te spelen en willen de bestaande wereldorde vernietigen.
Maar wat is het Westen in hun ogen precies? Wat zijn de grieven ertegen en wie zijn deze mensen? Martel ontmoette onder meer de ideologen achter Xi Jinping, de intellectuelen rond Poetin, de kringen van Bolsonaro en de propagandisten van Hamas. Hij interviewde de adviseurs van Victor Orban, Maduro en anderen, en hij sprak de mensen rond Donald Trump, onder wie Steve Bannon.
Voor ieder van hen bleek het Westen iets anders te betekenen. Sommigen vinden Europa te kapitalistisch, anderen noemen ons te woke, of juist te liberaal, imperialistisch, hypocriet, dictatoriaal. Maar wat hen allemaal dwarszit is onze democratie, die open samenleving die Europa wil zijn met universele, verlichte waarden als mensenrechten, pluralisme en vrijheid van meningsuiting. De westerse democratieën zijn zeker niet perfect, erkent ook Martel in dit in menig opzicht onthullend boekwerk.
De aanduiding van ‘het Westen’ kwam vooral in zwang tijdens de Koude Oorlog. Europa was verdeeld tussen het ‘Oosten’ dat in handen van de Sovjets was, en het kapitalistische en liberale ‘Westen’. Tussen 1948 en 1990 waren de woorden ‘Europa’ en ‘het Westen’ dus niet langer synoniem; dat om verwarring te voorkomen tussen de Europese landen van de NAVO en die van het Warschaupact. Geografie en geschiedenis overlapten elkaar niet langer.
Al de tegenstanders van ‘het Westen’ zijn allen bezig met een missie, al is dat aan de twee uiteinden van het politieke spectrum. Elk heeft zijn eigen Westen. Elk heeft zijn eigen redenen om afkeer van ‘het Westen’ te hebben: antiamerikanisme, antioccidentalisme, antikolonialisme, antieuropeanisme, antizionisme... De afkeer is veelvormig en niet duidelijk afgebakend; aan deze term kun je allerlei ideologische noties koppelen, zoals Martel aantoont.
Lezers die zijn vorige bestseller "Sodoma. Het geheim van het Vaticaan" (2019) kochten, zullen niet nalaten zich ook "Tegen het Westen" aan te schaffen. Bronnen- en literatuurlijst, alsook noten en een register ontbreken totaal. Daarvoor wordt de geïnteresseerde lezer naar enkele webstekken verwezen. Jammer.