In ‘Reizen met klasse’ volgt Peter Stabel ‘Jeruzalempelgrims uit de Lage Landen rond 1500’. De auteur is hoogleraar aan de Universiteit Antwerpen en specialist in de sociale en culturele geschiedenis van de middeleeuwen. Het voorliggende werk is ontstaan vanuit zijn opdracht als hoogleraar en een afgeleide van een seminarie voor Antwerpse geschiedenisstudenten.
In de inleiding gaat Stabel uitvoerig in op zijn opzet. Hij wil de laatmiddeleeuwse pelgrimstochten naar Jeruzalem vanuit de Lage Landen niet vanuit religieus-historische perspectieven beschrijven, dan wel ze gebruiken om sociale en culturele fenomenen te ontrafelen. Niet het individu staat centraal, maar wel de sociale groep, de ‘klasse’, waartoe het behoort. Hoe bepaalden groepsidentiteit en ‘klasse’ wat mensen deden, hoe zij daarover berichten en wat de gevolgen waren voor hun ervaringen? Stabel wil dus de reiservaringen van de Jeruzalemreizigers gebruiken om te achterhalen hoe laatmiddeleeuwse mensen naar de wereld om zich heen keken en wat zij dachten over de plaats die zijzelf daarin hadden.
Daartoe gebruikt hij meer dan twintig uitgegeven reisverslagen, geschreven door auteurs met heel verschillende achtergrond, zoals edellieden, geestelijken, kooplieden, welgestelde burgers, maar ook ambachtslieden. Zo kan hij de diverse maatschappij- en wereldbeelden naast elkaar plaatsen en vergelijken. Zijn studie is dus geen analyse in de diepte van één reisverhaal, evenmin een anekdotische verzameling van data, maar de collectieve biografie van twintig pelgrims, vertrekkend van hun sociale identiteit en de wijze waarop zij als leden van een bepaalde klasse in de samenleving stonden, wat bepalend was voor hun waarnemingsvermogen. Door hun verslagen gaven zij een beeld van zichzelf.
Vanuit dat perspectief exploreert Stabel zijn thema langs alle kanten in tien behapbare hoofdstukken. Komen aan bod: reizigers en hun verhalen, reiservaringen in Europa, de rol van Venetië, zeereizen naar het Heilig Land, Jeruzalem als hoogtepunt en anticlimax, adellijke en stedelijke avonturiers in het Heilig Land, vrouwen onderweg, reisprofessionals in het Midden-Oosten, voedsel en eetgewoontes op reis en humanisten op weg naar het Heilig Land. In de epiloog gaat hij in op wat er veranderde voor de pelgrims en hun sociale identiteit eens ze terug thuis waren. Tot slot wijst hij op de lacunes als gevolg van de bronnen, waardoor er reisverslagen van vrouwen en minder welgestelden ontbreken. Elk hoofdstuk eindigt met een goed gecontextualiseerd en vertaald bronfragment.
Stabel laat in deze historische monografie overtuigend zien hoe de sociale habitus van de Jeruzalempelgrims hun reiservaringen en dus ook hun reisverslag kleurde. De sociaal-antropologische blik geïnspireerd door de Franse school van de Annales is nooit ver weg. De pelgrimsverslagen openen zo een venster naar het leven en de mentaliteit van mensen in de Lage Landen. Het vertoog over de ander is immers ook altijd een vertoog over zichzelf.
Speciaal voor dit boek gemaakte kaarten, tabellen en goed geduide kleurenillustraties in de tekst en achteraan de bronnenlijst met de reisverhalen, becommentarieerde literatuur per hoofdstuk en een bibliografie vervolledigen deze historische monografie, die beslist ons historiebeeld verfijnt. Het doet uitzien naar een in het vooruitzicht gesteld vervolg waarin de relatie van de Latijnse christenen uit de Lage Landen met de islam zal worden onderzocht.