In ‘Tussen culturen’ exploreert Luit van der Tuuk ‘De Arabische kijk op vroegmiddeleeuws Europa’. De auteur is specialist in de vroegmiddeleeuwse geschiedenis van Noordwest-Europa, conservator van Museum Dorestad en een productief publicist over de vroegmiddeleeuwse geschiedenis van de Lage Landen. Met het voorliggende werk benadert hij zijn onderzoeks- en interessegebied vanuit een nieuw perspectief.
Van der Tuuk vertrok van het bronnenprobleem voor de vroegmiddeleeuwse geschiedenis. De weinige beschikbare geschreven bronnen werden geschreven door geestelijken, wiens blik nauwelijks verder reikte dan hun kloostermuren, waardoor hun geschriften een beperkt en eenzijdig historiebeeld opleveren. Geschriften uit de Arabische wereld kunnen dan een verfrissend tegengewicht bieden tegen het enkel op Europese bronnen gebaseerde beeld van de vroege middeleeuwen. Hoewel de Arabische auteurs ook niet vrij van vooroordelen en stereotypen waren en ze de noordelijke volkeren niet als gelijkwaardig zagen, waren zij doorgaans minder normatief. Bovendien beschreven ze onderwerpen waarover de westerse zwegen, zoals het dagelijks leven van het gewone volk. De Arabische teksten van de 8ste tot ongeveer het einde van 10de eeuw zijn dan ook een mix van feitelijke beschrijvingen, etnografische observaties en kleurrijke verhalen. Ze geven zeker geen neutraal feitenrelaas, maar een inkijk hoe Europa in Arabische ogen was.
De auteur structureert zijn corpus als volgt. Na een situering van de Arabische wereld en haar reizigers-auteurs (hoofdstuk 1) behandelt hij in hoofdstukken 2 en 3 de contacten tussen de Arabische wereld en Noordwest-Europa en al-Andalus door de ogen van de Arabische reizigers. Vervolgens verlegt hij de focus naar Oost-Europa (4). Hoofdstukken 5 en 6 gaan thematisch tewerk en beschrijven wat de Arabische bronnen zeggen over ‘Individu en identiteit’ en ‘Gemeenschap en macht’. Het slothoofdstuk 7 synthetiseert nogmaals het belang van het Arabische perspectief op vroegmiddeleeuws Europa en herinnert eraan dat de geschiedenis van vroegmiddeleeuws Europa niet op zichzelf stond, maar deel uitmaakte van een groter geheel. Aparte vensters gaan in op bij de hoofdtekst aansluitende thema’s of verduidelijken begrippenparen zoals Arabisch en islamitisch, moren en Saracenen.
Luit van der Tuuk besluit dat Noordwest-Europa in de vroege middeleeuwen niet zo geïsoleerd was als dikwijls wordt voorgesteld, maar via tal van vezels verbonden was met de Arabisch-islamitische wereld en benadrukt verder dat het verleden zeker niet vanuit één enkel perspectief mag worden begrepen. De Arabische blik op vroegmiddeleeuws Europa levert een fundamentele bijdrage aan onze historische kennis en ons beeld over die periode.
Van der Tuuk citeert regelmatig uit de primaire bronnen, die samen met de uittreksels in de bijlagen, ook bruikbaar zijn in het onderwijs. Zwart-witillustraties en -kaarten in de tekst en achteraan drie bijlagen (overzicht van de belangrijkste aangehaalde Arabische auteurs, uittreksels uit het gezantschap van Al-Ghazal en uit het reisverslag van Ibn Fadlan), noten, bronnen, literatuur en een personen- en plaatsnamenregister vervolledigen deze door het Arabische perspectief zeer waardevolle bijdrage aan de vroegmiddeleeuwse geschiedenis van Europa.