Hieronder vindt u de jongste recensies. Selecteer een genre, vervolgens selecteer de recensie die u wenst u te bekijken en klik tenslotte op 'Lees recensie'.

Zoeken  Genre 

 TitelAuteurDatum
Stedenatlas Jacob van Deventer. 226 Stadsplattegronden uit 1545-1575. Schakels tussen verleden en heden Reinoud Rutte en Bram Vannieuwenhuyze (red.) 03/07/2018
Blauwboek. Gedichten voor de grote reuzin Peter Holvoet-Hanssen 03/07/2018
De populist: Adolf Hitler, de ondergang van de Weimar republiek en de opkomst van het Derde Rijk Benjamin Carter Hett 03/07/2018
De Grieken. Bloed. Vertaald door Johan Boonen Johan Boonen 03/07/2018
Leviathan of het hart in de steen Max Pam 03/07/2018
Kroniek van een verzonnen leven Charles Ducal 03/07/2018
Mythos. De Griekse mythen herverteld Stephen Fry 03/07/2018
Luister naar mij. Elegieën over leven en liefde. Vertaald en toegelicht door Hugo Koning Theognis van Megara 03/07/2018
Kleine encyclopedie van de eenzaamheid Johanna Spaey 03/07/2018
De mooiste dag Stevo Akkerman 03/07/2018
Vingervlug Lydia Verbeeck 03/07/2018
De loeiende tier Mark van Tongele 03/07/2018
Brieven van Alice Nahon Manu van der Aa (red.) 14/06/2018
Weemoed mijn wereld. Honderd gedichten. Een keuze door Patrick Lateur Anton van Wilderode 30/05/2018
Voor het vergeten Peter Verhelst 30/05/2018
29 dingen en 1 afscheidszang Geert van Istendael 30/05/2018
Rijksmuseum van Oudheden Leiden. Een geschiedenis van 200 jaar Pieter ter Keurs en Willem Wirtz, red. 30/05/2018
Zeeuwse meesters uit de Gouden eeuw. Een selectie uit de Goedaert collectie Katie Heyning 30/05/2018
De dood van Hitler. Het ware verhaal Jean-Christophe Brisard en Lana Parshina 30/05/2018
Avant-garde in Groningen : de Ploeg 1918-1928 Mariëtta Jansen e.a. (red.) 27/04/2018
12345678910...Laatste

Stedenatlas Jacob van Deventer. 226 Stadsplattegronden uit 1545-1575. Schakels tussen verleden en heden

Reinoud Rutte en Bram Vannieuwenhuyze (red.)
Stedenatlas Jacob van Deventer. 226 Stadsplattegronden uit 1545-1575. Schakels tussen verleden en heden
Thoth, 2018, 516 blz., EUR 119,50

Tot de meeste interessante kaarten uit het Ancien Régime voor wat de Nederlanden betreft, horen de paar honderd plattegronden van steden die tussen 1545 en 1575 door Jacob van Deventer werden gemaakt. Vaak werden ze gebruikt als bijna het enige illustratiemateriaal van een historisch boek over de bewuste stad. Nu zijn ze alle samen in een volumineus volume uitgegeven. Volumineus is het zeker: 35 x 28,50 x 4,50 cm, meer dan vijfhonderd bladzijden en een gewicht om niet met één hand te dragen.                                                                        Jacob van Deventer is geboren in het begin van de zestiende eeuw in Kampen, vermoedelijk als een bastaard. Veel over zijn jeugd weten we niet. Zijn familienaam verwijst naar de stad Deventer waar hij en zijn moeder Anna omstreeks 1510 gingen wonen. Zij huwde daar met bierbrouwer Roelof. Vermoedelijk zal hij daar les gevolgd hebben, vooraleer hij zich op 24 april 1520 inschreef in de universiteit van Leuven, toen de enige universiteit van de Lage Landen. Ook nu ontbreekt verdere documentatie. We weten zelfs niet precies wat hij heeft gestudeerd, wie de studies betaalde en of hij afstudeerde. Mogelijk ontmoette Van Deventer daar geografen en wiskundigen, zoals Gemma Frisius (1508-1555) en Gerard Mercator (1512-1594). Er ontbreken voldoende gegevens om dit te bevestigen. Dat de universiteit hem vormde en een bron was voor zijn kennis, zal wel niemand betwijfelen. Ook over de volgende levensjaren van hem blijven de gegevens meer dan schaars. Sommigen vermoeden dat hij een tijdje in een klooster verbleef, anderen menen te weten dat hij in Dordrecht woonde of in Mechelen. Hij zal zich ongetwijfeld verder toeleggen op de cartografie, want op 20 december 1536 presenteerde hij een kaart van Brabant aan de Raad van Brabant en werd daarvoor betaald. Vervolgens maakte hij een kaart van Holland, die in 1542 in het kasteel van Binche aan landvoogdes Maria van Hongarije (1505-1558) werd voorgesteld en in hetzelfde jaar werd gedrukt. De andere gewesten volgden. Mogelijk voerde Van Deventer metingen uit voor de kaart van Vlaanderen, die in 1540 door de geciteerde Mercator werd gepubliceerd. Al die kaarten samen betekende dat hij het Nederlandstalige gedeelte van de Lage Landen in kaart heeft gebracht. De opdracht daartoe gebeurde misschien door keizer Karel V (1500-1558). Intussen werkte hij nog andere kaarten in opdracht af, onder meer van Dordrecht en het omliggende gebied. Zeker vanaf 1540 woonde hij in een huurhuis in Mechelen. Daar dreef hij hoogstwaarschijnlijk een handel in kaarten, drukte en kleurde ze. In die periode maakte hij een kaart van de Nederlanden in opdracht van de vermelde keizer. In 1572 verhuisde Van Deventer naar Keulen, vermoedelijk omwille van troebelen. Het was dus waarschijnlijk een vlucht. Drie jaar later overleed hij in de Rijnstad.
De stadsplattegronden van Jacob van Deventer behoren voor de meeste steden van de Nederlanden, zoals gezegd, tot de weinige iconografische bronnen uit het Ancien Régime. Het gaat om papieren manuscriptkaarten die het centrum van de diverse steden en de nabije omgeving tonen. De totale verzameling kaarten, die ooit werd gemaakt, is niet meer volledig tot ons gekomen. Naast een reeks losse kaarten die in verschillende Nederlandse archieven en in het kaarten- en plannenkabinet van de Koninklijke Bibliotheek van België in Brussel worden geconserveerd, beschikt de Bibliotheca Nacional de España in Madrid over twee van de drie atlassen met enerzijds atlaskaarten en anderzijds kleinere bijkaarten. Schetsen, voorbereidingen en studies bleven niet bewaard. In totaal gaf Van Deventer 226 steden weer. In de atlassen zijn de kaarten volgens een bepaald systeem gerangschikt. De kaarten waren op heel wat gebieden hun tijd vooruit. Ongetwijfeld streefde hij naar een wetenschappelijke perfectie. Dat hij in Leuven wiskunde had gestudeerd, zal hem daarbij wel geholpen hebben.
Sedert enkele maanden zijn de bewaarde stadsplattegronden nu in één publicatie samengebracht. Dit is lovenswaardig. Ook het uitgebreide inleidend deel met zijn levensloop en een inhoudelijk beeld (datering, doel en functie, gebruik, …) van de kaarten namen we graag door. Daaruit haalden we de bovenstaande gegevens. Verder boeide het derde deel van het monumentale werk met vergelijkingsmateriaal, de stadswording, de rol van het water en de stad, … De uitgave is niet alleen een wetenschappelijke studie, een leesboek maar zeker ook een kijkboek naar al die fraaie tekeningen van stadsplattegronden. Het geheel biedt uren kijkplezier en studiegenot, wel aan een grote tafel. In die zin stoort het ons wel dat de kaarten telkens in de vouw van het boek werden gedrukt, waardoor meestal stukken van de plattegronden niet gemakkelijk zichtbaar zijn en moeilijk te bekijken zijn. Of is dit opzettelijk gebeurd om verdere publicatie tegen te gaan? We betreuren het in elk geval. Per stad vinden we in het boek niet alleen de door Deventer gemaakte plattegrond, maar ook een bijhorende tekst geschreven door de auteurs met een beschrijving en een bespreking. Positief zijn de door hen in het boek toegevoegde (hedendaagse) luchtfoto en situeringskaart met nummering en kleuren die naar de tekst en dus naar bepaalde items verwijzen. Achteraan werd per site een beknopte bibliografie toegevoegd, die echter niet altijd naar de belangrijkste uitgaven over die stad verwijzen. Voor zo’n studie kon dit beter. Ook bepaalde bijkaarten ontbreken een keer.  Maar het geheel oogt natuurlijk wel fraai en past in elke bibliotheek van een Vlaams historisch geïnteresseerde. Voor ons mochten eerst de namen van de steden in Frans Vlaanderen in het Nederlands komen en pas de huidige Franse benaming, wat in boek omgekeerd is. Merkwaardig is toch ook dat de aankoopprijs voor het boek per winkel lichtjes verschilt. Dit alles betekent evenwel niet dat we auteurs niet mogen feliciteren met deze uitgave, meer nog we stellen de publicatie van zo’n verzameling meer dan op prijs.



[Jean Luc Meulemeester - 03/07/2018]