Met Cicero. Ik en Rome. Alle brieven verschijnt voor het eerst een integrale Nederlandse vertaling van de volledige bewaard gebleven correspondentie van Marcus Tullius Cicero. Het boek omvat bijna duizend brieven en is het resultaat van een collectief vertaalproject. Zeven gerenommeerde vertalers – Jan Bloemendal, Daan den Hengst, Vincent Hunink, Jip Lemmens, John Nagelkerken, Ramon Selles en Rogier van der Wal – sloegen de handen ineen, onder redactie van Piet Gerbrandy en Daan den Hengst. Het resultaat leest als één geheel, waarbij de hand van de afzonderlijke vertalers nergens herkenbaar naar voren treedt. De vertaling is vlot leesbaar en laat tegelijk Cicero’s stilistische verfijning, zijn humor en woordspelingen mooi in het Nederlands doorklinken.
Cicero is een van de best gedocumenteerde figuren uit de late Romeinse Republiek: advocaat, staatsman, filosoof, redenaar en schrijver. Dat hebben we voor een groot deel te danken aan zijn vele brieven. De bewaarde collectie bestaat uit 37 boeken, met brieven aan zijn beste vriend Atticus, de epistulae ad familiares (aan vrienden, kennissen en familieleden), waaronder ook een boek aanbevelingsbrieven, en enkele brieven aan Brutus, een van de moordenaars van Caesar, en aan zijn broer Quintus, met onder meer advies voor een succesvolle verkiezingscampagne.
Eerder verschenen al Nederlandse vertalingen van selecties uit Cicero’s brievenverzameling. Vaak ging het om thematische bundelingen, of, net zoals in de oudheid, om verzamelingen geordend naar geadresseerde. Maar in deze uitgave is elke bewaard gebleven brief van Cicero vertaald. Omdat Cicero vrijwel dagelijks correspondeerde met de elite van Rome en met zijn eigen vrienden en familie, wordt de correspondentie bovendien in chronologische volgorde gepresenteerd. Zo kan de lezer Cicero’s leven nauwgezet volgen, soms letterlijk van dag tot dag. Zijn eerste brief, uit november 68 v.Chr., is gericht aan Atticus; de laatste, ruim twintig jaar later, aan zijn secretaris Tiro.
De inhoud van de brieven is zeer divers. Ze variëren van korte berichten tot lange, uitvoerige teksten en tonen Cicero afwisselend als openhartig, ijdel, gevat, klagerig en moraliserend. Hoewel de brieven werden gedicteerd en door koeriers bezorgd, waardoor discretie niet altijd verzekerd was, geven ze een mooie inkijk in Cicero’s publieke en persoonlijke leven. De brieven bieden een breed beeld van het politieke en sociale leven in de nadagen van de republiek. De lezer krijgt inzicht in de Romeinse sociale netwerken, verkiezingen, corruptie en machtsstrijd, maar ook in het privéleven van de bovenlaag van de bevolking, met beschrijvingen van huizen, diners, vriendschappen en roddels.
Bijzonder relevant, en toch ook verrassend, is de politieke actualiteit die uit de brieven spreekt. We zien een juridisch en politiek ervaren intellectueel worstelen met vragen over loyaliteit, publieke verantwoordelijkheid en morele integriteit in een tijd waarin de rechtsorde onder druk staat. Tegelijk tonen de brieven de persoonlijke beproevingen van een publiek figuur: Cicero’s verbanning, die zelfs zijn vriendschap met Atticus onder druk zette, het verlies van zijn dochter Tullia en zijn scheiding van Terentia.
Op elke vertaalde brief volgt een beknopte annotatie die de nodige basisinformatie biedt om de tekst te begrijpen, zonder historische of literaire uitweidingen. De inleiding geeft een goede introductie tot het leven en werk van Cicero. Achterin het boek is een bibliografie opgenomen, evenals een namenregister, kaarten, een toelichting op de Romeinse instituties en een overzicht van Cicero’s overige werken.
Cicero "Ik en Rome. Alle brieven" is een prijzig boek, en bovendien uitdagend om te lezen, zowel door de omvang als door zijn inhoudelijke rijkdom. De vele namen die in de brieven opduiken maken het soms lastig om goed te volgen, en het is niet altijd mogelijk tussen de regels door te lezen, waardoor je niet alle toespelingen van Cicero ten volle begrijpt. Maar het briefformaat biedt je de kans om van tijd tot tijd van een afzonderlijke brief te genieten. En wie dat in volgorde doet, krijgt het fijne gevoel over Cicero’s schouder mee te lezen en zo de Romeinse geschiedenis van dichtbij te kunnen volgen.