Twintig ongeveer was Paul Demets toen ons land werd opgeschrikt door de aanslag van de Bende van Nijvel op de Delhaize in Aalst op 9 november 1985. Nu, precies veertig jaar na de aanslag, kijkt Demets in zijn bundel ‘De lotdagen’ terug op die periode. ‘Toen was het einde zoek’ schrijft hij in het slotgedicht, en verder: ‘achterom gekeken, verdomd. / Ik kan niet langer die zanger zijn.’ Maar evengoed is het zo dat de dichter zijn verantwoordelijkheid opneemt, het land, ‘het wil blijven, het zingt rond. / Nu verlangt het samenzang. / Dagelijks brandt België / op mijn tong.’
Hoe gulzig en allerminst bedacht op mogelijke calamiteiten de ik samen met zijn naaste vrienden geniet van alles wat te ontdekken valt in een wereld die aan hun voeten ligt, wordt duidelijk gemaakt in de gedichten waarmee de bundel opent. Demets noteert: ‘Alsof er ons iets kon gebeuren. / (...)/ We verzetten ons, waren tot de tanden / met glazen bewapend.’, of nog: ‘We waren in neon ontketend. Wat ons / niet beviel, lieten we achterwege.’ En in hetzelfde gedicht, met een mooie allusie op het Ilias-verhaal: ‘We wilden een krijgstrofee / aan Briseïs gelijk. We rookten onze mythe bij elkaar.’ Terugkerend motief in deze nauw bij elkaar aansluitende gedichten is het lichaam. De roes van de lichamelijkheid zet zowat alles in perspectief. Als een dissonant binnen deze context dringt zich het onbegrip op rond de warenhuisoverval van de Bende van Nijvel. Demets schrijft: ‘Iemand richtte zich op, / zag niet dat de dagsluiting een tweeloop had.’ En het gedicht dat er direct op volgt, is een parafrase van het interview dat de kinderen van een der slachtoffers gaven aan Humo: ‘Hij had een verbaasde blik / alsof hij zich afvroeg wat er gebeurde.’ Voor de ik en zijn naaste omgeving komt bij dit alles nog eens de kernramp van Tsjernobyl, een nieuwe confrontatie met een ontluisterende werkelijkheid, ‘de dieren die op stal moesten blijven. / De sla die we extra wasten. / De vlindervorm in onze hals die gretig jodium zoog.’
Een beklijvend intermezzo in de bundel wordt gevormd door het breed uitdijende gedicht ‘Roofhoofd’ dat Demets in 2005 in samenwerking met beeldend kunstenaar Hans Op de Beeck bracht op ‘De Nachten’ in De Singel in Antwerpen. Het geheel brengt, bijna van uur tot uur, de overval van twintig jaar voordien in kaart, met specifiek hier aandacht voor het getuigenis van David Van de Steen, wiens ouders en zusje die avond werden gedood. In nauwe verbondenheid met hem vraagt de dichter zich af: ‘Wat er van de feiten overblijft? Dat ik / op mijn woorden moet letten. / Dat we genoodzaakt zijn / de vertogen na te praten / die ons zijn ingeprent. / (…) / Gedichten liegen over hoe ze orde scheppen.’
Bijzonder mooi verwoordt Demets in het tweede luik van de bundel de onmacht om de ‘waarheid’ op het spoor te komen: ‘Je kan een cirkel vullen met de vierkanten / die je tekent, maar er zal altijd ruimte overblijven.’ Met de verwijzing naar de ramp met de Herald of Free Enterprise in Zeebrugge richt Demets zijn blik op het jaar 1987. En weer is er de doordacht aangewende allusie op de klassieken die hem als dichter blijvend hebben gevormd en geïnspireerd: ‘Achterom kijken mocht ik niet, / want anders zou ze eeuwig / aan de overzijde moeten blijven.’
Met ‘De lotdagen’ – het begrip verwijst naar de twaalf dagen die volgen op kerstdag en voor volksweerkundigen een voorspellende waarde hebben – zet Paul Demets, mede door de beheerste vormgeving van de gedichten en de behoedzame kadering ervan in de literaire context die hem tot dichter heeft gemaakt, verder de krijtlijnen uit van wat een alles omvattend ik-portret moet worden.