Filosoof en politicoloog Alban van der Straten, die eerder al De Belgische ontdekkingsreizigers (2016) schreef, publiceert nu Piraten van de Noordzee. Daarin vertelt hij over achttien eeuwen piraterij op de Noordzee.
Na een aansprekende proloog doet de auteur in een persoonlijke inleiding de oorsprong van zijn fascinatie voor zijn onderwerp uit de doeken. Vervolgens beschrijft hij zijn opzet en methode. Zijn werk is volgens zijn eigen zeggen het resultaat van een ontdekkingsreis door boeken en landen. Omdat de gangbare populaire literatuur over piraten zich te veel focust op het Caribisch gebied en de Indische Oceaan in de vroegmoderne tijd, koos hij er uitdrukkelijk voor om de periode van de oudheid tot de aanvang van de 19de eeuw te bestrijken. Hij beperkt zich tot de regio van de Noordzee als kader, die hij wel ruimt interpreteert, want hij neemt het Kanaal, de Ierse Zee en de Oostzee mee in zijn exploratie. Dat laat hem toe de strikt nationale kaders te overstijgen.
Hij wijst er terecht expliciet op dat eeuwenlang het onderscheid tussen zeeroverij en reguliere handel niet zo strikt was. De gelegenheid maakte de zeerover. Piraterij was een realiteit die onlosmakelijk gekoppeld was aan een maritieme economie, die flirtte met grenzen en nationaliteiten. Dat was bijvoorbeeld duidelijk het geval bij de Vikingen. In de vroegmoderne tijd maakte men wel het onderscheid tussen ordinaire ‘piraten’ en erkende ‘kapers’. Die laatsten beroofden met een in een kaperbrief gegeven toestemming van een vorst, een admiraliteit of een handelscompagnie tegen het afstaan van een percentage van de opbrengst ‘vijandelijke’ schepen. De auteur eindigt zijn inleiding met een aantal algemene items aan te raken: uitvalsbases en jachtgebieden, soorten schepen, reders en kapiteins, de bemanning en de verdeling van de buit gepaard gaande met juridische afwikkelingen en machinaties over de winst.
Het eigenlijke boek bestaat uit drie delen. In het eerste deel gaat Van der Straten de oorsprong en de ontwikkeling van de zeeroverij in het Noordzeegebied in de oudheid en de vroege middeleeuwen tot halverwege de 12de eeuw na. Achtereenvolgens passeren Romeinen, Angelsaksen, Kelten, Friezen, Ieren en Vikingen de revue. In het tweede deel vertelt hij over de piraterij in de volle middeleeuwen vanaf halverwege de 12de eeuw tot het begin van de 16de eeuw met veel aandacht voor de rivaliteit tussen Frankrijk en Engeland in het Kanaal en langs de Atlantische kust en voor de piraterij in het Hanzegebied en het Oostzeegebied. In het laatste deel behandelt hij de vroegmoderne tijd tot 1814, waarin kaperij deel uitmaakte van de godsdienstoorlogen in de 16de eeuw (bv. de watergeuzen in de Tachtigjarige Oorlog of de Sea Dogs in dienst van Elisabeth I) en van de politieke en commerciële conflicten in de 17de eeuw om te eindigen met kaperij in de revolutieperiode van de tweede helft van de 18de eeuw en in de napoleontische periode.
Van der Straten baseert zich op een uitgebreide bibliografie en brengt heel wat vergeten figuren voor het voetlicht. Het pretentieloze werk is toegankelijk geschreven, waarbij de auteur zijn opleiding als filosoof niet helemaal kan verhelen. Het boek is verzorgd uitgegeven en bevat relevante kleurenillustraties, die wel soms iets meer context vragen.