Hieronder vindt u de jongste recensies. Selecteer een genre, vervolgens selecteer de recensie die u wenst u te bekijken en klik tenslotte op 'Lees recensie'.

Zoeken  Genre 

 TitelAuteurDatum
Een reiziger. Roman (Vert. Reintje Ghoos en Jan Pieter van der Sterre) John Boyne 20/09/2021
Duitsland. Een natie en haar geschiedenis. Voor, tijdens en na het nationalisme 1500-2000 Helmut Walser Smith 20/09/2021
Het vrouwelijk oog wil ook wat. Vrouwen als opdrachtgevers, verzamelaars en kunstenaars Jitske Jasperse 18/09/2021
Monument van mijn denken. Brieven & Redevoeringen (Vert. Jeroen Bons) Isocrates 14/09/2021
Antwerpen. De gloriejaren Michael Pye 14/09/2021
Dubbelblind (vert. Nicolette Hoekmeijer) Edward St Aubyn 14/09/2021
Tunnel 29. Liefde, spionage en verraad: de spectaculairste ontsnapping uit Oost-Berlijn Helena Merriman 14/09/2021
Victorien, ik hou van je Kees ‘t Hart 14/09/2021
2050 Peter Verhelst 14/09/2021
Levensmuren. De wereld rond mijn zomerhuis Nina Burton 14/09/2021
‘Sterven in het bed waarin ik geboren ben.’ Een biografie van Felix de Boeck (1898-1995) David Veltman 14/09/2021
Nescio. Leven en werk van J.H.F. Grönloh Lieneke Frerichs 14/09/2021
De Sint-Pietersabdij in Oudenburg (Heraldiek van abdijen en kloosters 38) Jean Luc Meulemeester en Marc Van de Cruys 14/09/2021
Maria Magdalena. Kroongetuige, zondaar, feminist Loes Visch (red.) 14/09/2021
Een goede moeder Jan van Mersbergen 14/09/2021
Het proces van Sören Qvist Janet Lewis 14/09/2021
Virgula Sasja Janssen 14/09/2021
Oranje tegen Spanje (1500-1648) Edward De Maesschalck 14/09/2021
De overtocht – Filosofische blik op een psychose Berry Vorstenbosch 14/09/2021
Eleanor Marx: een leven Rachel Holmes 14/09/2021
12345678910...Laatste

Het excellente kookboek van Doctor Carolus Battus uit 1593. Proef de smaak van de 16de eeuw

Christianne Muusers en Marleen Willebrands met een bijdrage van Alexandra van Dongen
Het excellente kookboek van Doctor Carolus Battus uit 1593. Proef de smaak van de 16de eeuw
Sterck & De Vreese, 2020, 320 blz., EUR 29,95
ISBN: 9789056156497

"Het Excellente kookboek van de Vlaming doctor Carolus Battus" (verlatijnsing van de naam Carel Baten) verscheen in 1593 te Dordrecht als afsluiting van een medisch werk. Het is het eerste Nederlandstalige gedrukte kookboek in de nog maar pas uitgeroepen Republiek der Verenigde Provinciën. Het kreeg nog niet eerder een moderne teksteditie, maar daar komt nu verandering in met een fraai geïllustreerde uitgave van de facsimile en de hertaling, voorafgegaan door zes uitvoerige inleidende hoofdstukken.
De diëtiste én Neerlandica Marleen Willebrands beschrijft in het eerste hoofdstuk het leven van auteur Carel Baten (ca. 1540-1619). Hij was een lutherse vluchteling uit Gent. Na zijn studie geneeskunde en omzwervingen in Europa verzeilde hij in Dordrecht, bracht het daar tot stadsgeneesheer en publiceerde er zijn Excellente kookboek. In het tweede hoofdstuk bespreekt Willebrands de geschriften van Battus, veelal vertalingen van medische werken, bedoeld voor de niet klassiek geschoolde chirurgijn. Het derde hoofdstuk weidt zij aan de klassieke dieetleer als onderdeel van Battus’ gezondheidsleer. Neerlandica Christianne Muusers behandelt in het vierde hoofdstuk de keuken van de 16de eeuw, de praktijk van het koken, de keukeninrichting en het keukengerei. Vervolgens analyseert ze in het vijfde hoofdstuk de karakteristieken van de gerechten uit het Excellente kookboek en hun plaats in het menu. In welke mate werd er rekening gehouden met de gezondheid? In welke mate was er invloed van de kerk? Hier komen ook de smaak en de smaakmakers en de ingrediënten aan bod. Kunsthistorica Alexandra van Dongen beschrijft in het zesde hoofdstuk de materiële cultuur van de gedekte tafel en koppelt die aan de recepten in het kookboek. Uit de collectie van Museum Boijmans Van Beuningen selecteerde ze objecten, waardoor het door Battus beschreven instrumentarium van de kok tastbaar wordt. Ze gaat ook in op de tafelcultuur, zoals die o.a. door Erasmus vorm werd gegeven.
Na deze zes hoofdstukken, die ongeveer de helft van het boek beslaan, volgt dan als hoofdstuk 7 de facsimile van dertig bladzijden – het betreft een kleine driehonderd recepten – en vervolgens als hoofdstuk 8 de hertaling van Battus’ tekst door de culinair-historici Muusers en Willebrands. De hertaalde tekst is ‘gelardeerd’ met afbeeldingen van keukengerei en keukeningrediënten. Na een glossarium (hoofdstuk 9), volgt in hoofdstuk 10 een selectie van een dertigtal naar de moderne keuken ‘vertaalde’ en uitgewerkte recepten uit het Excellente kookboek, geordend in drie gangen, telkens bestaande uit grote schotels en bijgerechten. De bereiding van de gerechten werd uitgetest (!) en de bereide gerechten werden sfeervol gepresenteerd en gefotografeerd.
Eindnoten, bibliografie en een register op de inleiding en op de hertaling sluiten dit zeer fraai vorm gegeven werk af. De illustraties van het oude keukengerei, van de ingrediënten en van de schilderijen met eettaferelen zijn een meerwaarde. Bij het boek hoort een website www.battus.nl , waarin de geïnteresseerde lezer de diplomatische transcriptie, bronnenlijsten, links naar onlinepublicaties in de bibliografie en geactualiseerde achtergrondinformatie kan vinden, evenals foto’s van de gerechten tijdens het proefkoken. Het werk zet zeker aan zijn ondertitel waar te maken: Proef de smaak van de 16de eeuw.

[Walter Smits - 13/12/2020]