Doodgewone mannen. De rol van een Duits politiebataljon bij de Endlösung in Polen

In de vroege ochtend van 13 juli 1942 trok een reserve politiebataljon van de Ordnungspolizei het Poolse stadje Jozefow binnen. Toen de nacht viel, waren vrijwel alle 1800 joodse bewoners van het stadje geliquideerd. Zestien maanden lang werkte het bataljon van zo’n vijfhonderd manschappen mee aan de deportatie en executie van Poolse joden.

De Duitse manschappen van het reserve-politiebataljon 101 waren van middelbare leeftijd, huisvaders uit de Hamburgse arbeiders- en de lagere middenklasse. Voor het reguliere veldleger waren ze te oud en daarom gemobiliseerd om achter het front dienst te doen bij de politietroepen. De meeste van hen waren nog maar net in dienst en hadden nagenoeg geen ervaring in de door de Duitsers bezette gebieden in het oosten. Ze waren amper drie weken geleden in Polen aangekomen.

Het voorliggende boek van de Amerikaanse wetenschapper Christopher Browning verscheen oorspronkelijk in 1992 en veroorzaakte meteen ophef. Het werd een spraakmakend boek dat onze kijk op de Holocaust blijvend veranderde. Immers het was de eerste sociaal-historische studie, die antwoord gaf op de vraag hoe doodgewone mannen, familievaders en arbeiders/bedienden, in staat bleken om massamoorden te plegen. 

Browning was de eerste die toestemming kreeg om in Hamburg de gerechtelijke verslagen over het politiebataljon 101 in te kijken. Daarmee had hij een wereldwijde primeur. Zijn onderzoek was/is dan ook uniek te noemen, en verschaft een tijdloos antwoord op de vraag hoe was het mogelijk.

Ook in het Nederlands kende het historisch waardevolle boek een paar herdrukken. Telkens weer herwerkte en breidde Browning zijn boek uit. Dat was ook voor deze druk het geval. Met vaak pakkende illustraties, eindnoten, bibliografie en register.