Geluiden voor de laatste dag

In zijn bijzonder mooi verzorgde bundel ‘geluiden voor de laatste dag’ brengt Jozef Deleu 30 miniaturen bijeen, alfabetisch op titel gerangschikt van ‘ankerloos’ tot ‘zelfleugen’.  In zijn  verzen,  getoonzet in de maat van zeven – telkens vijf verzen met een apart staand distichon dat de onderliggende thematiek ervan expliciteert – gaat de dichter op zoek naar de binnenkant van de taal, daar waar die ontdaan van alle bijkomstigheden raakt aan het mysterie van het bestaan. ‘Ik verzamel geluiden / voor de laatste dag’ schrijft hij in ‘Bed’. Het titelvers voor de bundel wordt dan verder herhaald in het gedicht ‘Sluitstuk’: ‘mijn leven volgt / zijn laatste pad / vergetelheid maakt zich op / alles wordt korter / dagen lijken uren // in de tuin geluiden / voor de laatste dag’ (p. 30)  Op een ingehouden manier verkent  Deleu de grenzen van zijn levenstocht, daarbij focussend op het ouder worden en het besef dat het leven blijvend wordt ingekleurd door de dood.  Een verblijf in ‘Heer sur Meuse’ vormt het kader voor deze bedenking: ‘raam / met uitzicht op vallei / een hert gooit de kop in de nek / een haas zoekt de lichtbak op / het everzwijn woelt aarde om // hevig leven / zo barstensvol dood’. (p. 16)  Voor berusting of illusieloze overgave is geen plaats in deze miniaturen. Denkend aan het ‘huis’ luidt het dat het ‘staat open voor het ongewone / vervuld van het onvervulde’ (p. 19), er is de ‘liefde’ die hem staande houdt, ‘een donker vuur / dat mij bestookt / en bekoort // het grote woord / dat ook de dove hoort’. Ook nu de einder beperkter wordt, blijft Deleu zijn blik richten op wat rond hem gebeurt. Bij een treinreis door Polen valt hem op: ‘de mensen / lachen niet meer’ (p. 28), en, hij mag dan tachtigplusser zijn, ‘in mij ontkiemt de rebellie’ (p.29). Veelzeggend, als in een idee die heb geheel van de bundel omarmt, is dan het slotgedicht ‘zelfleugen’: ultiem bedrog / het onontkoombare / niet durven zien / de stilte vrezen / en de eindigheid // alle leven heeft recht / op een goede dood’ (p. 36)  In hun streng beheerste aanpak – geen interpunctie, geen hoofdletters – nodigen de miniaturen uit ‘geluiden voor de laatste dag’ uit tot lezen en herlezen.