Historische atlas van Zeeland. Stad en dorp, land en water in vier eeuwen cartografie

Aan de hand van bijna vijftig kaarten neemt historisch geograaf dr. Aad de Klerk ons net als een wandeling mee doorheen de geschiedenis van Zeeland. Misschien bepaalde water en aarde hier meer dan op andere plaatsen het verloop van de historie. Zeeland paalt aan de zoom van Vlaanderen en een groot stuk maakte er eeuwen lang deel van uit. Het grootste deel van het gebruikte kaartmateriaal is dus evenzeer essentieel voor de geschiedenis van Vlaanderen. De gespecialiseerde auteur gebruikte voor zijn boek dan ook wat materiaal uit Vlaamse instellingen (het stadsarchief van Brugge, het stadsarchief van Antwerpen, het Plantin-Moretusmuseum in Antwerpen, het Rijksarchief in Brussel), maar (uiteraard) het grootste deel vond hij, naast enkele exemplaren in privéverzamelingen, in het Zeeuws Archief (Middelburg), de Universiteitsbibliotheek van Leiden en het (Nederlands) Nationaal Archief in Den Haag. De Klerk maakt het ons gemakkelijk door in de inleiding een algemeen beeld van cartografie te schetsen en ons leert kaarten qua inhoud in te delen, ze te lezen, ze te bestuderen. Achteraan het boek vergat hij trouwens niet om een essentiële verklarende woordenlijst toe te voegen. De inhoud van dit op terecht groot formaat (34 x 24 cm) uitgegeven boek bevat 48 kaarten en dus 48 besprekingen. Ze zijn alle gelijk opgebouwd met een korte inhoudsverklaring, een uitvoerige bespreking met situering en uiteindelijk een beknopte bibliografie. Zo gemakkelijk overlopen we een groot stuk van de geschiedenis van Zeeland. Telkens wordt de kaart op de volledige grootte in kleur afgedrukt met erbij een keurig gekozen detail. Dit detail komt in de tekst op een of andere manier ter sprake. Enkele grote kaarten worden op een dubbele bladzijde weergegeven. Het voordeel is dat je vijftig dagen lang één kaart grondig kunt bekijken, bestuderen en intussen de tekst erbij kunt lezen. Op een schematisch kaartje van Zeeland bovenaan de bladzijde wordt met een rood kadertje aangeduid over welk gebied de kaart handelt, kwestie van te weten waar we ons bevinden. Op die manier wordt het boek een aangenaam leesverhaal, maar uiteraard ook een boek om traag te doorbladeren en te genieten van de vele illustraties. De harde kaft, het leeslint en de correcte vormgeving helpen daar zeker bij. Spijtig dat een index ontbreekt, achteraan is er wel nog een bibliografie. En de ondertitel Stad en dorp, land en water in vier eeuwen cartografie is juist gekozen, want de keurig geselecteerde kaarten door de eeuwen heen en de bijhorende uitleg bevestigen dat we meer vernemen over de evolutie van de gemeenten, maar vooral over het spel van het land en de zee in dit landschap dat Zeeland noemt.