Van de Britse historicus, journalist en omroeper Michael Pye werd eerder al Aan de rand van de wereld over het leven aan de Noordzee in de middeleeuwen vertaald (2015). Nu verschijnt van hem in vertaling zijn Antwerpen. De gloriejaren, waarin Pye het verhaal vertelt van het 16de-eeuwse Antwerpen als mondiaal handelscentrum en middelpunt van de wereld.
Michael Pye geeft geen chronologisch lineaire geschiedenis van de gouden eeuw van Antwerpen. Daarvoor kan de geïnteresseerde lezer beter te rade gaan bij bijvoorbeeld Jan Lampo, Gelukkige stad. De gouden jaren van Antwerpen (1485-1585) uit 2017. Pye daarentegen beschrijft in een vijftiental hoofdstukken van wisselende lengte de unieke positie van het 16de-eeuwse Antwerpen in Europa en in zekere zin zelfs de hele wereld. Via verhalen geeft hij het eigen karakter en de individualiteit van Antwerpen in de tijdspanne circa 1500 tot – naargelang het perspectief – 1566 (Beeldenstorm), 1577 (calvinistisch bewind) – 1585 (overgave van de stad aan Farnese) weer. Dat eigen karakter laat zich nog het best omschrijven als pragmatisme dat steeds het eigen handelsbelang voor ogen hield, uitmondde in welwillende tolerantie tegenover ‘ketters’ en steeds de marges van de autonomie tegenover de landsheer en ‘Brussel’ opzocht.
Michael Pye kiest historische passages die die uniciteit van de stad belichten. Hij maakt daarbij overvloedig gebruik van citaten uit uitgegeven ambassadeurs-, kooplieden- en reisverslagen, van een waaier aan zowel oude als recente historische studies en een enkele keer ook van archiefbronnen. Het geheel resulteert in een impressionistisch beeld over het 16de-eeuwse Antwerpen, dat een centrum van handel, kennis en innovatie was, maar ook een donkere kant had van schandalen, geheimen en intriges. Pye maakt de these terecht hard dat Antwerpen na 1585 een magnifieke stad bleef, maar geen wereldstad meer was. Tegenover de ongeveer 45 000 emigranten stond weldra de terugkeer van enkele duizenden, waaronder niet de minsten, zoals Pieter Paul Rubens. Maar het herstel in de eerste helft van de 17de eeuw bleef altijd in de schaduw van Hollands Gouden Eeuw.
Spijts de lovende flaptekstcitaten van Geert Mak en Jeroen Olyslaegers kan men er toch niet buiten enkele kritische bedenkingen te maken. Soms verliest Pye zich in lyrisch taalgebruik, wat de inhoud versluiert. Voor sommige ‘verhalen’ doet Pye beroep op bronnen die moeilijk te controleren zijn. Door zijn benadering is in sommige hoofdstukken elke chronologische orde zoek, wat de lezer wel eens parten speelt. Nog altijd wordt er gesproken over de ‘sluiting’ van de Schelde, terwijl Zeeland vanaf de jaren 1570 weliswaar zeer zware tollen op de scheepvaart naar en van Antwerpen hief, maar er belang bij had dat de Schelde niet potdicht was.
Het boek bevat vier kaarten en sluit af met een uitgebreid notenapparaat, een illustratieverantwoording en een personenregister. Het bevat twee katernen met zesentwintig relevante kleurenillustraties, waarvoor echter weinig context wordt gegeven. Het werk heeft geen afzonderlijke bibliografie. Dit neemt niet weg dat Pye er in slaagt het recalcitrante karakter van de 16de-eeuwse wereldstad, dat als het ware zich in het DNA van de stad nestelde, goed weer te geven. De 21ste lezer zal ongetwijfeld parallellen zien.