Monument van mijn denken. Brieven & Redevoeringen (Vert. Jeroen Bons)

Ondanks zijn enorme invloed op het programma van opleiding en vorming in de westerse beschaving bleef de naam van Isocrates (436-338 v.C.) minder bekend. Realistischer dan Plato en pragmatischer dan Aristoteles pleit de Atheense redenaar en leraar binnen een almaar complexere wereld voor een doelgerichte vorming van zijn leerlingen, als individu én als toekomstige burger zowel in de (Atheense) polis als in een panhelleense context. Hij houdt daarbij ook de gespannen verhouding van Hellas met de Perzen voor ogen. Voor Isocrates laat de beheersing van taal en stijlmiddelen toe een rol te spelen in de maatschappij en daarvoor zijn talent, techniek en ervaring van groot belang. Isocrates’ praktische filosofie is erop gericht goed te denken, te spreken en te handelen, waarbij het aanwenden van de juiste middelen op het juiste moment cruciaal is. Het bewaarde oeuvre van Isocrates, eenentwintig redevoeringen en negen brieven, weerspiegelt zijn filosofie en de literair-retorisch en retorisch-politieke verwerking ervan. Het theoretisch-retorisch werk van Cicero en Quintilianus is zonder de Griek ondenkbaar en ook de renaissance is erg schatplichtig aan Isocrates. Tot dusver werd er erg weinig van hem in het Nederlands vertaald, en alleen al daarom is deze selectieve vertaling bijzonder welkom. In vergelijking met het tekstvolume van de drie deeltjes in de Loebeditie heeft Jeroen Bons kwantitatief gezien de kleine helft omgezet, kwalitatief maakte hij een uitgebalanceerde en inhoudelijk uitstekende representatieve keuze uit Isocrates’ oeuvre. In zijn fundamentele en heldere inleiding maakt de vertaler gebruik van tal van citaten uit zijn vertaling. Op die manier voelt de theoretische introductie heel praktisch aan en fungeert ze als smaakmaker voor het corpus van de vertaling. De vertaling zelf doet recht aan de teneur van Isocrates’ retorische stijl met volzinnen en abondante retorische stijlmiddelen, zonder evenwel de stijl van de brontekst in het Nederlands te transponeren. Het ritmisch golvend en naturel Nederlands garandeert een intense leeservaring. Dit twintigste deel in de prestigieuze reeks “Filosofie & retorica” van Historische Uitgeverij vult niet alleen een enorme lacune aan in de vertaling van Oud-Griekse literatuur, het stimuleert ook het actuele denken over opleiding en vorming, staatszin en burgerlijke verantwoordelijkheid.