Henk Singor was docent oude geschiedenis aan de Universiteit Leiden. Hij schreef eerder “De komst van Alexander: Alexander de Grote en zijn nalatenschap in Azië” en het goed ontvangen “Constantijn en de christelijke revolutie in het Romeinse Rijk”. Nu publiceert hij “Constantinopel en de eerste jihad 633-718” waarin hij ‘Het overleven van een christelijk Europa in de zevende en achtste eeuw’ uitvoerig beschrijft.
In de 7de eeuw desintegreerde de ene antieke wereld van het Romeinse Rijk rond de Middellandse Zee. Met het ontstaan van de islam en de Arabische expansie verschenen een nieuwe religie en cultuur. De islamitische expansie deed de vroegchristelijke cultuur in het Midden-Oosten en Noord-Afrika grotendeels verdwijnen, behoudens het overleven van enkele kleine christelijke gemeenschappen. Die expansie van de Oemma, de islamitische wereld, bedreigde meer dan eens het christelijke Oost-Romeinse of Byzantijnse rijk.
Henk Singor verhaalt die strijd voor lijfsbehoud van Constantinopel, dat meerdere aanvallen (654, 668, 717-718) wist af te slaan, onder andere met behulp van Grieks vuur. Hij behandelt die eerste jihad tegen het Byzantijnse rijk in de jaren 633-718 exhaustief en situeert die in de ruimere context van de anderhalve eeuw van omstreeks 600 tot rond 750. Hij structureert zijn studie in zevenentwintig hoofdstukken met daarbinnen behapbare subhoofdstukken. Hij beschrijft eerst de wereld van de late oudheid rond het jaar 600 en analyseert de kracht en zwakte van het christelijk rijk van Constantinopel en de Byzantijns-Perzische relaties. Hij verhaalt vervolgens het ontstaan en de opkomst van de islam, de islamitische expansie in het Nabije Oosten, die ten koste ging van het Perzische rijk en gebiedsverlies voor het Oost-Romeinse rijk, en gaat dan uitgebreid in op de aanvallen tegen het Byzantijnse rijk in relatie met de interne evoluties en conflicten in de vroege Oemma.
Aan het begin van de 8ste eeuw was de ene Middellandse Zee-wereld van het Imperium Romanum uiteengevallen in drie werelden: het fel ingekrompen Byzantijnse rijk, de islamitische wereld, die zich uitstrekte van Afghanistan tot het Iberische schiereiland, en in Noordwest-Europa het Latijns-Germaanse Frankische rijk. Dat Constantinopel zich handhaafde had wereldhistorische gevolgen. Het maakte als bewaarplaats van Griekse geschriften uit de oudheid de latere bloei van de Europese cultuur mogelijk en droeg op termijn bij aan Renaissance, humanisme en verlichting. Singor benadrukt het belang van de Griekse wetenschappelijke, filosofische en literaire erfenis uit de oudheid voor de bloei van zowel de Arabische wetenschap in de 9de en de 10de eeuw in Bagdad en voor de Europese wetenschap vanaf de 12de eeuw. Hij nuanceert de bijdrage van de Arabieren aan het reveil van de Europese wetenschap in de 12de eeuw, omdat hij aantoont dat de vroegste jihad weinig respect betoonde voor de antieke geschriften en de latere Arabische interesse voor de Griekse wetenschap selectief was en zich beperkte tot vooral praktisch inzetbare kennis.
Henk Singor steunt op kronieken in tal van talen en vele specialistische voorstudies. Een lijst van kaarten en een chronologisch overzicht vooraan, zwart-witkaarten in de tekst, een kleurenkatern middenin en achteraan noten, bibliografie en een register vervolledigen deze erudiete en genuanceerde studie van een cruciale fase in de geschiedenis van Europa.