Het kan niet anders dat een reuzegrote tentoonstelling over de Noord-Nederlandse kunstenaar Johannes Vermeer (Delft, 1632 - Delft, 1675) in het Amsterdamse Rijksmuseum aanleiding geeft tot een resem nieuwe publicaties over die meester. Verder trappen we nog een open deur in door te stellen dat er al meer dan een bibliotheekrek boeken en artikels over hem werden geschreven. Dat er toch nog nieuwe gegevens over hem, zijn leven en zijn oeuvre konden worden ontdekt, wordt bewezen door deze uitgave. Meer dan dat! Na het lezen van dit boek, moeten we volkomen aansluiten bij de stelling waarmee Taco Dibbets, hoofddirecteur van het Rijksmuseum, zijn woord vooraf afrond: “Dit voorwoord wil ik afsluiten met de stellige verwachting dat deze studie van een dusver verborgen gebleven kant van Vermeer zal leiden tot een ruimere blik op zijn kunstenaarschap.” Over Vermeer zelf is uiteindelijk niet zoveel bekend, noch over zijn opleiding, noch over zijn verdere loopbaan en bijvoorbeeld ook niet of hij ooit naar Italië reisde, wat toen voor kunstschilders meer dan in de mode was. Over zijn beperkt oeuvre – nog geen veertig schilderijen – bleven evenmin veel concrete gegevens bewaard. We weten dat hij naast het schilderen ook een handel in schilderijen dreef. Dit nieuwe boek handelt niet specifiek over zijn schilderkunst. Het kadert wel kunstenaar en werk in een totaal nieuwe context. Dit is uitermate interessant en eigenlijk al even belangrijk. Op die manier komen nieuwe gegevens tevoorschijn. Dit hebben we te danken aan de auteur, de Duitse kunsthistoricus dr. Gregor Weber, hoofd beeldende kunst van het Rijksmuseum. Uiteraard kon iedereen weten dat Vermeer op paaszondag 20 april 1653 – dit is wel een jaar na het overlijden van zijn vader! - in het huwelijk was getreden met de katholieke Catharina Bolnes (Gouda, 1631 - Delft, 1687) en dat zij samen tien kinderen kregen, maar weinigen konden vermoeden dat dit gezin een katholiek huishouden nastreefde. Er bestonden zelfs nauwe contacten met de jezuïeten die in Delft verbleven. De tekst van deze uitgave richt zich nu op de persoonlijke geloofsovertuiging van Vermeer, gekoppeld aan de daarbij horende sociale contacten. Bepaalde van zijn schilderijen vertonen een grotere samenhang met het katholicisme, dan we zouden vermoeden. En dit dan toch in een overwegend calvinistisch land, waar nogal wat religieuze conflicten waren, ook tussen protestanten en burgers die de katholieke godsdienst bleven aanhangen. Of Vermeer zich tot de katholieke kerk bekeerde, weten we niet, wel dat hij uit een protestants nest kwam en dat zijn huwelijk met een katholieke vrouw intern niet onmiddellijk werd aanvaard. De auteur gaat nog verder en zoekt verbanden tussen het devotionele katholicisme en het oeuvre van Vermeer, tussen inhoud van zijn schilderijen en de theologie van de jezuïeten, die in Delft een schuilkerk hadden, en tussen het beroemd en alom geprezen Vermeerlicht en traktaten over optica, geschreven door jezuïeten, en het gebruik van de camera obscura. Het zijn uitermate boeiende en vernieuwende inzichten. Alleen daarom moet een kunstliefhebber deze uitgave lezen. En er zijn nog dingen te ontdekken! Zo’n boek verdient rijkelijk te worden geïllustreerd. En dit is ook zo. Uiteraard worden de nodige afbeeldingen van Vermeers schilderijen, die nodig zijn om de tekst begrijpelijker te maken, afgedrukt. Maar het geheel wordt aangevuld met andere illustraties die de stellingen van Weber ondersteunen. Voeg daar nog wat details uit het oeuvre van Vermeer aan toe en het is meteen ook een aangenaam kijkboek, al primeert de inhoud. We kunnen alleen maar dromen dat kunsthistorici over andere grootmeesters gelijkaardige studies maken en publiceren. En zoals we gewoon zijn bij uitgaven van nai010 uitgevers is de vormgeving voor zo’n boek perfect te noemen. Dit hebben we te danken aan Irma Boom Office. De druk sluit er duidelijk bij aan. Toch eventjes stellen dat de dubbele aan elkaar vastgemaakte flap rondom het boek fraai oogt, leuk is maar minder handig om het werk uiteindelijk in een boekenkast tussen andere uitgaven te stoppen. Aan de andere kant voelt het papier van de eigenlijke kaft met terecht flappen, aangenaam aan. Een uitgebreide literatuurlijst, een keurige index (opgemaakt door Miekie Donner) en een afbeeldingenlijst sluiten de vlot leesbare tekst perfect af. Van het boek verscheen ook een Duitse en Engelse versie. En sowieso kan het niet ontbreken in het Vermeerverhaal, dus ook niet in een kunsthistorische bibliotheek, want het bezorgt ons een nieuwe en andere kijk op het oeuvre van Johannes Vermeer.