Vernietigen. (vert. Martin de Haan)

De nieuwe roman van Michel Houellebecq begint in de herfst van het jaar 2026, enkele maanden voor nieuwe presidentsverkiezingen in Frankrijk. Cyberaanvallen, een griezelig gelijkend filmpje waarop een minister wordt onthoofd en geheimzinnige aanslagen op ver uit elkaar liggende plaatsen, zorgen voor verbijstering en onrust bij de Franse geheime dienst. Edouard Raison, de gepensioneerde vader van het hoofdpersonage, was er ooit een hooggeplaatste verantwoordelijke. Hij werd geveld door een beroerte die hem bewegingloos en sprakeloos maakte. Zoon Paul is de vertrouweling van Bruno Juge, “wellicht de grootste Minister van Economische zaken sinds Colbert”. Bruno is de sterke man achter een lichtgewicht en showbiz kandidaat die verondersteld wordt een naamloze maar herkenbare Emmanuel Macron op te volgen. Paul vindt in de papieren van zijn vader cijfers en tekens die met de geheimzinnige filmpjes en aanslagen te maken hebben. De codes vol occulte verwijzingen naar ecologisch terrorisme worden gekraakt. Dit vernietigingsscenario verdwijnt geruisloos uit het boek, net als de electorale verhaallijn die het einde van de roman niet haalt. Maar misschien is ‘Vernietiging’ in de eerste plaats een familieroman en, meer nog,  een herfstig liefdesverhaal tegen de achtergrond van een maatschappij waarvan het morele, godsdienstige en culturele weefsel in een vergevorderde fase van ontbinding verkeert. De vijftigjarige Paul Raison leeft gescheiden van tafel, bed, woonkamer en koelkast in dezelfde Parijse flat als zijn echtgenote Prudence, een inspecteur van financiën. De beroerte van vader brengt de familie samen in het ouderlijke landhuis in de Beaujolaisstreek. Behalve Paul en Prudence zijn er de toegewijde jongere vriendin van vader, de zeer katholieke zus Cécile en haar “traditionele” man Hervé - een bescheiden Rassemblement National sympathisant – en Aurélien, de jongste, een overgevoelige restaurateur van oude wandtapijten die door zijn vrouw, een opportunistische journaliste en een onvervalst kreng, tot zelfmoord wordt gedreven. De dood van een vader en van een (schoon)broer brengt de van elkaar vervreemde Paul en Prudence zeer langzaam en zeer voorzichtig tot elkaar. Dit toenaderingsproces wordt met ingehouden tederheid beschreven en vormt het hoogtepunt van ‘Vernietiging’. Als tijdens een tandextractie bij Paul Raison een kaaktumor wordt ontdekt zwelt de toenadering én het stervensproces aan tot een elkaar aanvurend paroxisme van hervonden seksualiteit, tederheid en doodsbesef, op een vage achtergrond van een geloof in reïncarnatie. ‘Vernietigen’ is een meer dan goed gevulde en onderhoudende roman met niet altijd uitgewerkte lijnen, maar met een uitgesproken topografische herkenbaarheid en geschreven met grote  liefde voor het Franse platteland. Het alledaagse Franse leven wordt met tongue-in-cheek satirische blik bekeken. Cultuurkritische terzijdes zijn een waarmerk van Michel Houellebecq. Maar uiteindelijk is er een opvallende paradox in het verassende en tedere romaneinde: Paul wil zijn verkankerde tong niet laten wegsnijden door de goed menende artsen, maar “wat daarentegen geen enkel belang meer had, was taal; ze brachten hele dagen door zonder een woord te wisselen”.