Oorlogsboeven. Alledaagse criminaliteit tijdens de Tweede Wereldoorlog

In bezet Nederland stikte het tijdens de bezetting van de dieven. De rechterlijke macht diende dag in, dag uit overuren te draaien. Bijvoorbeeld: op 12 februari 1942 werden bijna alle zeventien verdachten die zich moest verantwoorden voor de Bossche arrondissementsrechtbank verdacht van diefstal of heling. Het waren vrijwel allemaal fietsendieven. In maart 1944 stonden tijdens vijf zittingsdagen voor diezelfde rechtbank negen op de tien verdachten terecht wegens een vermogensdelict (diefstal, heling of verduistering). In kranten werd over deze diefstallen vaak uitvoerig bericht. De misdaadrubrieken werden sterk uitgebreid. Journalisten trokken de aandacht van nieuwsgierige lezers met sensationele titels als ‘Een krachtdadige groentenvrouw. Zij sloeg een rijwieldief van zijn gestolen fiets’; ‘Niets is meer veilig voor dieven’ en ‘Officier van justitie klaagt: het dievengilde wordt bij den dag brutaler’.

Al deze dossiers zijn tot op heden bewaard. De rechtshistorica Jan Julia Zurné vond in de gerechtelijk archiefdepots een ware groeve van procesdossiers en vonnissen voor haar onderzoek. Tijdens de Tweede Wereldoorlog schoten de criminaliteitscijfers de hoogte in, vooral voor diefstal en andere vermogensdelicten. Niet alleen mensen met een vooroorlogs strafblad maakten zich hieraan schuldig, ook voorheen “nette” burgers. Sommigen van hen voelden zich door de bezettingsomstandigheden gedwongen om te stelen, andere maakten misbruik van de situatie. 

Hoe rechtvaardigden verdachten hun misdrijven voor zichzelf en voor anderen? Beschouwden ze diefstal tijdens de bezetting überhaupt als misdrijf? Wat moesten de rechtsdiensten aanvangen met personen die betrapt werden op illegale kap tijdens de hongerwinter van 1944/1945? Werden ze veroordeeld en gestraft of kneep de rechter een oogje dicht? Historica Zurné legt het in knap negen hoofdstukken allemaal duidelijk en met tal van voorbeelden uit. Hoewel alle personen in het boek overleden zijn, vermeldt ze de betrokken “oorlogsboeven” enkel met hun voornaam; dat om hun nazaten niet in verlegenheid te brengen.

Het mooi uitgegeven boek met een aantrekkelijke cover en flappen bevat illustraties, eindnoten en een bibliografie. Een bijzonder lezenswaardig boek.