Edward De Maesschalck maakte door werken over de graven van Vlaanderen, de Bourgondische en Habsburgse vorsten en recent de hertogen van Brabant de middeleeuwse en vroegmoderne geschiedenis van de Nederlanden toegankelijk voor een breed publiek. Nu verschijnt een tweede druk van ‘Leuven en zijn colleges. Trefpunt van intellectueel leven in de Nederlanden (1425-1797)’. Het boek verscheen oorspronkelijk in 2021 en wordt nu als paperback in ongewijzigde vorm opnieuw uitgegeven. De auteur nam daarin het onderwerp van zijn licentiethesis en zijn doctoraat weer op. Zijn licentieverhandeling betrof enkel het Standonckcollege en zijn doctoraat bleef beperkt tot de eerste eeuw van de universiteit (1425-1530). In dit werk biedt hij dus een overzicht van ‘Leuven en zijn colleges tijdens het ancien régime’. Daarbij kon hij ook beroep doen op het onder leiding van wijlen Jan Roegiers verricht, maar onuitgegeven onderzoek naar aspecten van de oude universiteit.
De universiteit van Leuven, gesticht in 1425 – en dus volgend jaar 600 jaar oud – ontwikkelde zich tot de meest toonaangevende universiteit van Noordwest-Europa tijdens de vroegmoderne tijd met humanisten en wetenschappers zoals Erasmus, Vesalius, Mercator en Lipsius. Ze was het speerpunt van de contrareformatie benoorden de Alpen. Leuven was onmiskenbaar een ‘Trefpunt van intellectueel leven in de Nederlanden’.
Anders dan vandaag, maar zoals nog altijd in Oxford en Cambridge, woonden studenten in colleges, naar het voorbeeld van wat Robert de Sorbon in Parijs in 1254 had opgericht. Rijke weldoeners stichtten colleges en wezen bezittingen toe om tot ver na hun dood te voorzien in kost en inwoning voor familieleden, streekgenoten of arme studenten. Een plaats in een college was een vorm van een studiebeurs avant-la-lettre. De stichting van een college was dan ook een kostelijke zaak. In Leuven waren er niet minder dan 68 colleges, waarvan 40 nog bestonden bij de afschaffing van de oude universiteit in 1797.
De auteur laat de lezer in het eerste hoofdstuk kennismaken met het fenomeen van colleges, beurzen en studenten. Dan volgen chronologisch geordende hoofdstukken over de geschiedenis van de colleges: het begin van de collegetraditie in de 15de eeuw (1425-1500), het hoogtij van de collegestichtingen (1500-1578), de colleges van de contrareformatie (1578-1635), de missiecolleges (1560-1797) en de laatste collegestichtingen (1635-1797). Hoofdstuk 7 beschrijft het dagelijks leven in de Leuvense colleges en het laatste hoofdstuk gaat in op de collegegebouwen en wat daar nog van overblijft. Een of twee aparte vensters in elk hoofdstuk focussen op vermeldenswaardige feiten of figuren.
Een suggestie van een wandeling langs de colleges en twintig bijlagen, waaronder zeven kaarten, een bibliografie en een index vervolledigen dit fraai vormgegeven werk. Een klein minpunt is dat de kleurenlegende van de kaarten in de chronologische hoofdstukken niet helemaal transparant is (groen voor universitaire gebouwen, rood voor colleges, paars voor kerkelijke instellingen en colleges). Dit neemt niet weg dat Edward De Maesschalck overduidelijk aantoont dat Leuven zonder de Franse Revolutie ongetwijfeld een collegestad zou geworden zijn met de allures van Oxford en Cambridge. Het boek is een must voor elke historisch geïnteresseerde bezoeker van Leuven.